سرگیجه هنگام بلند شدن و دراز کشیدن

سرگیجه هنگام بلند شدن

سرگیجه هنگام بلند شدن حالتی است که فرد پس از بلند شدن از تخت، صندلی یا زمین دچار احساس گیجی، سبکی سر، سیاهی رفتن چشم، تاری دید موقت یا عدم تعادل می‌شود. این مشکل یکی از شایع‌ترین انواع سرگیجه است و بسیاری از افراد حداقل یک بار آن را تجربه می‌کنند.

در بیشتر موارد، سرگیجه هنگام بلند شدن به صورت ناگهانی ایجاد شده و پس از چند ثانیه برطرف می‌شود. با این حال، در برخی افراد ممکن است شدت بیشتری داشته باشد و با علائمی مانند احساس ضعف، نزدیک شدن به غش یا اختلال در حفظ تعادل همراه شود. به همین دلیل تکرار مداوم این وضعیت نباید نادیده گرفته شود.

اگرچه سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن همیشه نشانه یک بیماری جدی نیست، اما در صورتی که به طور مرتب تکرار شود، فعالیت‌های روزمره را مختل کند یا خطر زمین خوردن را افزایش دهد، لازم است علت آن به طور دقیق بررسی شود. در ادامه با مهم‌ترین علل سرگیجه هنگام بلند شدن آشنا می‌شویم.

علت سرگیجه هنگام بلند شدن

سرگیجه هنگام بلند شدن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. در برخی افراد این مشکل به دلیل افت موقت فشار خون ایجاد می‌شود، اما گاهی کم‌آبی بدن، مصرف برخی داروها، بیماری‌های قلبی، اختلالات عصبی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای نیز در بروز آن نقش دارند. به همین دلیل اگر سرگیجه هنگام بلند شدن به طور مکرر تکرار شود یا با علائم دیگری مانند عدم تعادل، ضعف یا تاری دید همراه باشد، بهتر است علت آن به طور دقیق بررسی شود.

برخاستن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده

یکی از شایع‌ترین دلایل گیج رفتن سر هنگام بلند شدن، تغییر ناگهانی وضعیت بدن است. زمانی که فرد به سرعت از حالت خوابیده یا نشسته بلند می‌شود، نیروی جاذبه باعث تجمع خون در پاها شده و برای چند لحظه خون کمتری به مغز می‌رسد. در نتیجه ممکن است فرد دچار سرگیجه، سیاهی رفتن چشم، تاری دید یا احساس سبکی سر شود. این حالت معمولاً طی چند ثانیه برطرف می‌شود، اما در سالمندان و افرادی که فشار خون پایینی دارند بیشتر دیده می‌شود.

گرمازدگی و کم‌آبی بدن

کم‌آبی بدن یکی از دلایل مهم سرگیجه هنگام ایستادن و بلند شدن است. زمانی که بدن آب کافی در اختیار نداشته باشد، حجم خون کاهش پیدا می‌کند و احتمال افت فشار خون افزایش می‌یابد. به همین دلیل افرادی که در هوای گرم فعالیت می‌کنند، تعریق زیادی دارند یا به اندازه کافی مایعات مصرف نمی‌کنند، بیشتر در معرض سرگیجه قرار دارند.

گرمازدگی نیز می‌تواند با گشاد شدن عروق و کاهش فشار خون، باعث احساس ضعف، بی‌حالی و سرگیجه شود. در بسیاری از موارد، نوشیدن آب کافی و جبران مایعات از دست رفته به بهبود علائم کمک می‌کند.

مصرف الکل

مصرف الکل می‌تواند تعادل طبیعی بدن را مختل کرده و باعث کم‌آبی بدن شود. همچنین الکل با تأثیر بر سیستم عصبی و فشار خون، احتمال سرگیجه هنگام بلند شدن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل برخی افراد پس از مصرف الکل یا روز بعد از آن، هنگام بلند شدن از تخت یا صندلی دچار گیجی، عدم تعادل یا احساس سبکی سر می‌شوند.

تمرینات سخت ورزشی

فعالیت بدنی شدید و طولانی‌مدت می‌تواند باعث کاهش مایعات بدن، افت فشار خون موقت و خستگی سیستم قلبی عروقی شود. به همین دلیل برخی افراد پس از دویدن، دوچرخه‌سواری، تمرینات استقامتی یا وزنه‌برداری سنگین، هنگام ایستادن یا تغییر وضعیت دچار سرگیجه می‌شوند. استراحت کافی، مصرف مایعات و تغذیه مناسب می‌تواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد.

مصرف برخی داروها

برخی داروها می‌توانند باعث افت فشار خون یا تغییر در عملکرد سیستم عصبی شوند و در نتیجه سرگیجه هنگام بلند شدن را ایجاد کنند. داروهای کنترل فشار خون، داروهای ادرارآور، برخی داروهای ضدافسردگی، آرام‌بخش‌ها و داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های قلبی از جمله داروهایی هستند که ممکن است با این عارضه همراه باشند.

اگر سرگیجه پس از شروع مصرف یک داروی جدید ایجاد شده یا شدت یافته است، بهتر است موضوع را با پزشک در میان بگذارید و از قطع خودسرانه داروها خودداری کنید.

بیماری پاتس (POTS)

سندرم تاکی‌کاردی وضعیتی ارتواستاتیک یا POTS یکی از اختلالات سیستم عصبی خودکار و گردش خون است که بسیاری از افراد شناخت کمی نسبت به آن دارند. در افراد مبتلا به این سندرم، بدن هنگام تغییر وضعیت از حالت خوابیده یا نشسته به ایستاده، نمی‌تواند جریان خون را به درستی تنظیم کند.

در نتیجه فرد ممکن است هنگام بلند شدن دچار افزایش ضربان قلب، سرگیجه، ضعف، خستگی، تپش قلب یا احساس سبکی سر شود. اگرچه POTS نسبت به سایر علل شیوع کمتری دارد، اما یکی از دلایل مهم سرگیجه مکرر هنگام بلند شدن محسوب می‌شود و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

بیماری‌های زمینه‌ای

برخی بیماری‌ها می‌توانند باعث سرگیجه هنگام بلند شدن یا تشدید آن شوند. کم‌خونی با کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز، دیابت با آسیب به اعصاب کنترل‌کننده فشار خون، اختلالات تیروئید با تأثیر بر متابولیسم بدن و بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون از جمله مهم‌ترین این موارد هستند.

علاوه بر این، برخی بیماری‌های قلبی عروقی و حتی اختلالات گوش داخلی نیز می‌توانند در بروز سرگیجه و عدم تعادل نقش داشته باشند. اگر سرگیجه به طور مکرر تکرار می‌شود یا با علائمی مانند ضعف، تپش قلب، کاهش شنوایی یا اختلال در تعادل همراه است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

چه زمانی سرگیجه هنگام بلند شدن یا دراز کشیدن خطرناک است؟

سرگیجه همیشه نشانه یک بیماری جدی نیست و در بسیاری از موارد به دلایلی مانند افت فشار خون، کم‌آبی بدن یا اختلالات گوش داخلی ایجاد می‌شود. با این حال گاهی سرگیجه می‌تواند نشانه یک مشکل مهم پزشکی باشد و نباید نادیده گرفته شود.

در صورتی که سرگیجه با هر یک از علائم زیر همراه باشد، لازم است در اسرع وقت توسط پزشک بررسی شوید:

• ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در صورت، دست یا پا
• اختلال در تکلم، دوبینی یا تاری دید شدید
• سردرد شدید و ناگهانی
• درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا تنگی نفس
• غش کردن یا از دست دادن هوشیاری
• کاهش شنوایی ناگهانی یا وزوز گوش شدید
• سرگیجه پس از ضربه به سر
• زمین خوردن مکرر یا اختلال قابل توجه در تعادل

همچنین اگر سرگیجه هنگام بلند شدن یا دراز کشیدن به طور مداوم تکرار می‌شود، شدت آن در حال افزایش است یا فعالیت‌های روزمره شما را مختل کرده است، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر علت زمینه‌ای به پزشک یا متخصص گوش و تعادل مراجعه کنید. تشخیص به‌موقع می‌تواند به درمان مؤثرتر و جلوگیری از عوارض احتمالی کمک کند.

سرگیجه هنگام دراز کشیدن

سرگیجه هنگام دراز کشیدن به حالتی گفته می‌شود که فرد هنگام خوابیدن، تغییر وضعیت در رختخواب یا قرار گرفتن در حالت درازکش، احساس چرخش محیط اطراف، عدم تعادل یا گیجی را تجربه می‌کند. برخی افراد این حالت را به صورت چرخیدن اتاق، حرکت کردن تخت یا از دست دادن تعادل توصیف می‌کنند.

سرگیجه موقع دراز کشیدن ممکن است ناگهانی ایجاد شود و از چند ثانیه تا چند دقیقه ادامه داشته باشد. در برخی افراد، علائم تنها هنگام تغییر وضعیت سر بروز می‌کنند، اما در برخی دیگر ممکن است با هر بار خوابیدن یا غلت زدن در رختخواب تکرار شوند.

اگرچه بسیاری از موارد سرگیجه هنگام دراز کشیدن به اختلالات خوش‌خیم سیستم تعادلی گوش داخلی مرتبط هستند، اما تکرار مداوم علائم یا تأثیر آن بر خواب و فعالیت‌های روزمره، نیاز به بررسی علت زمینه‌ای دارد. شناخت علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن می‌تواند نقش مهمی در انتخاب روش درمان و پیشگیری از عود علائم داشته باشد.

علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن

علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن همیشه یکسان نیست و می‌تواند از اختلالات گوش داخلی تا برخی بیماری‌های عصبی، قلبی یا متابولیک متغیر باشد. بسیاری از افراد زمانی متوجه مشکل می‌شوند که هنگام خوابیدن، غلت زدن در رختخواب یا تغییر وضعیت سر دچار احساس چرخش محیط، عدم تعادل یا گیجی می‌شوند. اگر برای شما هم این سؤال پیش آمده که چرا وقتی دراز می‌کشم سرم گیج می‌رود، بهتر است با شایع‌ترین علل این مشکل آشنا شوید.

سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم (BPPV)

شایع‌ترین علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن، سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم یا BPPV است. این اختلال زمانی ایجاد می‌شود که کریستال‌های بسیار ریز موجود در گوش داخلی از محل طبیعی خود خارج شده و وارد مجاری نیم‌دایره‌ای شوند. در نتیجه هنگام تغییر وضعیت سر، پیام‌های نادرستی به مغز ارسال شده و فرد احساس سرگیجه می‌کند.

بسیاری از بیماران هنگام خوابیدن به پهلو، غلت زدن در تخت، بلند کردن سر از روی بالش یا تغییر وضعیت ناگهانی سر دچار علائم می‌شوند. به همین دلیل علت سرگیجه هنگام خوابیدن به پهلو در بسیاری از موارد به BPPV مربوط است. سرگیجه معمولاً ناگهانی شروع می‌شود و ممکن است با تهوع یا احساس عدم تعادل همراه باشد.

بیماری منییر

بیماری منییر یکی از بیماری‌های گوش داخلی است که در اثر افزایش فشار مایع در این بخش ایجاد می‌شود. این بیماری علاوه بر سرگیجه، می‌تواند باعث وزوز گوش، احساس پری گوش و کاهش شنوایی نیز شود.

برخلاف BPPV که معمولاً حملات کوتاهی دارد، سرگیجه ناشی از بیماری منییر ممکن است از ۲۰ دقیقه تا چند ساعت ادامه پیدا کند. بنابراین اگر سرگیجه هنگام دراز کشیدن همراه با وزوز گوش یا افت شنوایی باشد، احتمال ابتلا به منییر نیز مطرح می‌شود.

لابیرنتیت و التهاب گوش داخلی

لابیرنتیت نوعی التهاب یا عفونت گوش داخلی است که اغلب پس از سرماخوردگی یا عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شود. در این بیماری، سیستم تعادلی گوش داخلی درگیر شده و فرد ممکن است دچار سرگیجه شدید، عدم تعادل، تهوع و گاهی کاهش شنوایی شود.

علائم معمولاً به صورت ناگهانی شروع می‌شوند و می‌توانند چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشند. در برخی بیماران، سرگیجه هنگام خوابیدن یا تغییر وضعیت سر شدیدتر احساس می‌شود.

آسیب به سر

ضربه به سر، زمین خوردن یا تصادف می‌تواند عملکرد سیستم تعادلی گوش داخلی یا مسیرهای عصبی مرتبط با تعادل را مختل کند. به همین دلیل برخی افراد پس از آسیب به سر، هنگام دراز کشیدن یا تغییر وضعیت سر دچار سرگیجه می‌شوند.

اگر سرگیجه پس از ضربه به سر ایجاد شده باشد یا با سردرد شدید، دوبینی یا اختلال تعادل همراه باشد، بررسی پزشکی ضروری است.

میگرن و برخی بیماری‌های عصبی

در برخی افراد، علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن به میگرن دهلیزی یا اختلالات عصبی مرتبط است. در این حالت ممکن است فرد بدون تغییر در شنوایی، حملات سرگیجه را تجربه کند. برخی بیماران علاوه بر سرگیجه، به نور، صدا یا حرکات سریع سر نیز حساس‌تر می‌شوند.

کم‌خونی، بیماری‌های قلبی و مصرف برخی داروها

اگرچه بیشتر موارد سرگیجه موقع دراز کشیدن به اختلالات گوش داخلی مربوط هستند، اما گاهی کم‌خونی، بیماری‌های قلبی عروقی، افت فشار خون یا مصرف برخی داروها نیز می‌توانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند. در این شرایط ممکن است سرگیجه با ضعف، خستگی، تپش قلب یا احساس سبکی سر همراه باشد و نیاز به بررسی علت زمینه‌ای وجود داشته باشد.

علائم سرگیجه در رختخواب و هنگام دراز کشیدن

در هنگام سرگیجه، افراد احساس چرخش دورانی شبیه سوار شدن به چرخ و فلک را تجربه می‏کنند که در‌پی‌آن تعادل خود را از دست می‎دهند.

از علائم سرگیجه هنگام دراز کشیدن می‌توان به احساس عدم تعادل، خستگی، سرفه مداوم، حساسیت به نور یا صدا، سردرد، تهوع و استفراغ، مشکل در بلع یا صحبت‎کردن، دوبینی، ضربان قلب نامنظم، تعریق و تنگی نفس، اشاره کرد. گاهی به‌همراه حملات سرگیجه، حرکات ریتمیک چشم به یک سمت (نیستاگموس) نیز وجود دارد. به طور کلی با گذشت زمان، مغز توانایی بهبود علائم سرگیجه را دارد. بنابراین می‌توان گفت این علائم (به جز در موارد نادر) ثابت و همیشگی نیستند. این در حالی است که برخی افراد، در بین دوره‌های سرگیجه، اصلاً هیچ گونه علامتی را تجربه نمی‌کنند.

درمان سرگیجه هنگام دراز کشیدن

اگر پزشک با بررسی شرایط بیمار، نوع سرگیجه را BPPV تشخیص دهد، ممکن است علاوه بر تجویز دارو، برای کاهش علائم بیمار، یکی از دو روش قابل انجام در مطب را در پیش بگیرد. اولین روش که به‌عنوان مانور Epley شناخته می‌شود، شامل خم کردن آرام سر در جهات مختلف است. روش دوم، مانور Semont، شامل چرخاندن سریع سر از یک طرف به سمت دیگر است. این حرکات به صورت متوالی و به مدت۳۰ ثانیه انجام می‌شود. احتمال موفقیت در این نوع درمان، در حدود ۹۰ درصد است.

البته ممکن است طبق صلاحدید پزشک، نیاز به تکرار این روش درمانی باشد. پس از اتمام درمان، بیمار باید سر خود را برای مدت ۴۸ ساعت به‌حالت ایستاده نگه دارد (حتی در موقع خواب). ممکن است بیمار برای جلوگیری از حرکات سر، لازم باشد از گردنبند طبی استفاده کند. در صورتی‏که عامل بروز سرگیجه، ضربه‎ به سر تشخیص داده شود، بیمار به یک مرکز درمان تخصصی ضربه مغزی ارجاع داده می‌شود. به طور کلی، اگر پزشک به بیماری منییر مشکوک باشد، احتمالاً یک روش درمانی بلندمدت در پیش خواهد گرفت.

اقدامات موثر در کاهش سرگیجه هنگام دراز کشیدن

اصلاح سبک زندگی و نوع فعالیت‌های روزمره، در کاهش بروز سرگیجه کمک زیادی می‌کند. با انجام حرکات کششی گردن و شانه در فواصل کاری، انجام فعالیت‌های بدنی متعادل و پرهیز از بی‌حرکتی، کمک چشمگیری به درمان این عارضه می‌کند. توصیه می‌شود برای جلوگیری از سرگیجه به‌ویژه به هنگام صبح که فشار‌خون به پایین‌ترین حد خود می‌رسد، پیش از برخاستن از تخت، فرد برای چند دقیقه بر روی لبه تخت بنشیند. همچنین جهت جلوگیری از تجمع خون در پاها، از ایستادن به‌مدت طولانی خودداری کنند.

در برخی موارد، کمبود خواب ممکن است باعث بروز احساس سرگیجه شود. اگر بیمار برای اولین بار سرگیجه را تجربه می‌کند، ممکن است دلیل سرگیجه وی، ناشی از کمبود خواب باشد. در برخی افراد، استرس ممکن است منجر به بروز سرگیجه شود، در نتیجه بیمار باید راهکارهایی مانند تمرین مدیتیشن و تکنیک‌های تنفس عمیق، جهت مقابله با شرایط استرس‌زا در نظر بگیرد.

استعمال دخانیات، مصرف کافئین و الکل باعث انقباض عروق خونی شده، خون‌رسانی به اعضای بدن مختل و علائم سرگیجه تشدید می‌شود. همچنین مصرف الکل، موجب کاهش آب بدن می‌شود. در صورتی که بدن با کم‌آبی مواجه باشد، حجم خون کاهش یافته و به طور مؤثر در بدن گردش نخواهد کرد. در نتیجه مغز، اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نکرده و ممکن است احساس خستگی نیز ایجاد کند.

همچنین جهت جلوگیری از بروز سرگیجه ناشی از کم‌آبی بدن، برای افراد با فعالیت بدنی بالا یا افرادی که تعریق زیادی دارند، مصرف روزانه ۸ فنجان آب توصیه می‌شود. به طور کلی قبل از خواب، بعد از بیدار شدن و حتی قبل از برخاستن از رختخواب، نوشیدن یک لیوان آب توصیه می‌شود.

تحقیقات نشان می‎دهد کمبود ویتامین D، موجب وخیم‌تر شدن وضعیت افراد مبتلا به BPPV (شایع‌ترین علت سرگیجه) می‌شود. یک لیوان شیر غنی‌شده یا آب پرتقال، کنسرو ماهی‌تن و زرده تخم مرغ، موجب افزایش ویتامین D و کاهش سرگیجه خواهد شد. خوشبختانه در اکثر موارد بروز سرگیجه، با مراجعه به‌موقع به پزشک می‌توان از بروز مشکلات جدی پیشگیری کرد. چنانچه فردی دچار سرگیجه مکرر یا مداوم باشد، ضروری است که به‌دنبال مراقبت‌های پزشکی برای تعیین علت زمینه‌ای و دریافت درمان مناسب باشد. کلینیک سمعک قلهک شما را در درمان انواع سرگیجه یاری می‌دهد.

سوالات متداول

چرا وقتی بلند میشم سرم گیج میره اما بعد از چند ثانیه خوب می‌شوم؟

این حالت معمولاً به دلیل افت موقت فشار خون هنگام تغییر وضعیت از نشسته یا خوابیده به ایستاده رخ می‌دهد. در بیشتر موارد سرگیجه فقط چند ثانیه طول می‌کشد، اما اگر به طور مکرر تکرار شود یا با غش، تپش قلب و عدم تعادل همراه باشد، باید علت آن بررسی شود.

سرگیجه هنگام دراز کشیدن نشانه چه بیماری است؟

سرگیجه هنگام دراز کشیدن می‌تواند به مشکلات گوش داخلی مانند سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم (BPPV)، بیماری منییر یا التهاب گوش داخلی مرتبط باشد. در برخی موارد نیز مشکلات عصبی، قلبی یا عوارض برخی داروها می‌توانند باعث بروز این علامت شوند.

سرگیجه هنگام خوابیدن به پهلو نشانه چیست؟

سرگیجه هنگام خوابیدن به پهلو معمولاً به جابه‌جایی کریستال‌های گوش داخلی و بروز BPPV مربوط می‌شود. این نوع سرگیجه اغلب هنگام خوابیدن روی یک سمت خاص، چرخاندن سر یا تغییر وضعیت در رختخواب ایجاد می‌شود و معمولاً چند ثانیه تا کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد.

سرگیجه هنگام دراز کشیدن به سمت چپ یا راست چه تفاوتی دارد؟

در بسیاری از مبتلایان به BPPV، تنها یکی از گوش‌ها درگیر می‌شود. به همین دلیل ممکن است فرد هنگام خوابیدن به سمت چپ یا راست سرگیجه بیشتری را تجربه کند. سمت ایجادکننده علائم می‌تواند در تشخیص مجرای درگیر گوش داخلی به پزشک کمک کند.

چرا سرگیجه هنگام بلند شدن در سالمندان شایع‌تر است؟

با افزایش سن، توانایی بدن برای تنظیم سریع فشار خون کاهش پیدا می‌کند. همچنین مصرف داروهای بیشتر، کم‌آبی بدن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای باعث می‌شوند سالمندان بیشتر دچار سرگیجه هنگام بلند شدن، عدم تعادل و حتی زمین خوردن شوند.